Gepubliceerd: 25 maart 2026
IGJ: de toezichthouder op zorg en jeugd in Nederland
De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) is de onafhankelijke toezichthouder die namens de Nederlandse overheid toezicht houdt op de kwaliteit en veiligheid van de gezondheidszorg en jeugdzorg. Of het nu gaat om een ziekenhuis, een verpleeghuis, een GGZ-instelling of een jeugdzorgaanbieder — de IGJ waakt erover dat zorg veilig, effectief en patiëntgericht is. Het telefoonnummer van de IGJ is 088-120 50 00.
De inspectie valt onder de verantwoordelijkheid van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en de minister voor Rechtsbescherming, maar opereert functioneel onafhankelijk. Dat betekent dat zij haar toezichtstaken onafhankelijk van politieke druk uitvoert en haar bevindingen openbaar maakt.
Wat doet de IGJ?
De IGJ heeft een brede taakomschrijving die drie hoofdactiviteiten omvat:
- Toezicht houden: De inspectie voert onaangekondigde en aangekondigde inspecties uit bij zorgaanbieders. Op basis van risicoanalyse bepaalt zij waar de inspectiebehoefte het grootst is. Denk aan verpleeghuizen met een verhoogd risico op onveilige situaties, ziekenhuizen met hoge complicatiecijfers, of jeugdzorginstellingen met signalen van misstanden.
- Handhaven: Als de IGJ tekortkomingen constateert, kan zij handhavend optreden. Dat kan variëren van een verbetertraject met follow-up inspecties tot bestuurlijke boetes, aanwijzingen, bevelsbevoegdheid of zelfs het sluiten van een instelling.
- Signaleren en adviseren: De IGJ signaleert trends en structurele problemen in de zorgsector en adviseert de minister van VWS over beleidsmaatregelen. Zo draagt de inspectie bij aan systeemverbetering op nationaal niveau.
Meldpunt IGJ: klachten en calamiteiten
Een van de bekendste functies van de IGJ is het meldpunt. Via 088-120 50 00 en de online meldformulieren op de website kunnen burgers, patiënten, cliënten en zorgverleners meldingen doen over onveilige zorg, ernstige incidenten en calamiteiten.
Er zijn twee soorten meldingen te onderscheiden:
- Meldingen door zorgaanbieders: Zorgaanbieders zijn wettelijk verplicht om calamiteiten — ernstige onbedoelde gebeurtenissen die geleid hebben tot overlijden of ernstige schade — te melden bij de IGJ. De inspectie beoordeelt vervolgens of een onderzoek noodzakelijk is.
- Meldingen door burgers: Ook patiënten, cliënten of hun naasten kunnen een melding doen als zij van mening zijn dat de ontvangen zorg onveilig of onverantwoord was. De IGJ gebruikt deze meldingen als signalen om te bepalen waar toezicht noodzakelijk is.
Belangrijk om te weten: de IGJ is geen klachtenloket voor individuele geschillen. Voor persoonlijke klachten over een zorgverlener of instelling is de klachtencommissie van de instelling zelf, de geschillencommissie of een tuchtrechter de aangewezen weg. De IGJ kijkt naar het systeem en de structurele veiligheid, niet naar individuele compensatie.
Inspectierapporten: transparantie over de kwaliteit van zorg
De IGJ publiceert haar bevindingen in inspectierapporten. Deze rapporten zijn openbaar en te raadplegen via de website van de inspectie. Ze geven een gedetailleerd beeld van de staat van een zorginstelling op het moment van inspectie: wat ging goed, wat moet beter, en welke maatregelen zijn opgelegd.
Voor patiënten en cliënten zijn inspectierapporten een waardevolle informatiebron bij het kiezen van een zorgaanbieder. Een verpleeghuis dat meerdere keren negatief is beoordeeld, of een ziekenhuis dat herhaaldelijk tekortschiet op patiëntveiligheid, is zichtbaar via de gepubliceerde rapporten.
De IGJ hanteert een risicogericht toezicht: niet elke instelling wordt even frequent geïnspecteerd. Instellingen met een laag risicoprofiel worden minder bezocht, terwijl instellingen met signalen van problemen vaker en intensiever worden gevolgd. Dit maakt het toezicht efficiënter en effectiever.
Toezicht op verpleeghuizen
De verpleeghuissector staat al jaren hoog op de agenda van de IGJ. Na publicatie van het rapport ‘Een veilig thuis’ (2017) en de maatschappelijke discussie over de kwaliteit van verpleeghuiszorg, heeft de inspectie haar toezicht op deze sector aanzienlijk geïntensiveerd.
De IGJ inspecteert verpleeghuizen op thema’s als: medicatieveiligheid, personeelsbezetting en deskundigheid, vrijheidsbeperking (zoals het gebruik van bedhekken of fixatie), voeding en hydratie, hygiëne en infectiepreventie, en het omgaan met dementie. Bij ernstige tekortkomingen worden verbeterplannen gevraagd en gevolgd met herbezoeken.
Bewoners en families van verpleeghuizen kunnen via 088-120 50 00 signalen doorgeven als zij zich zorgen maken over de kwaliteit van zorg in een instelling.
Toezicht op ziekenhuizen
Bij ziekenhuizen richt de IGJ zich op patiëntveiligheid, operatieve zorg, medicatiefouten, infectiepreventie en de behandeling van specifieke patiëntgroepen zoals kwetsbare ouderen of mensen met een handicap. De inspectie volgt ook de uitkomsten van zorg via kwaliteitsindicatoren die ziekenhuizen verplicht aanleveren.
Bij ernstige incidenten, zoals een patiënt die overlijdt door een verwisselingsoperatie of een uitbraak van een resistente bacterie, schakelt de IGJ snel en kan zij direct ingrijpen. Het melden van dergelijke calamiteiten door ziekenhuizen aan de IGJ is wettelijk verplicht op grond van de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz).
Toezicht op jeugdzorg
De IGJ houdt samen met de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJenV) toezicht op de jeugdzorg. Dit omvat zowel de vrijwillige als de gedwongen jeugdzorg, waaronder jeugdbescherming (voogdij, ondertoezichtstelling) en jeugdreclassering.
De inspectie kijkt of jeugdigen veilig zijn, of zij de juiste hulp krijgen, en of instellingen voldoen aan de wettelijke kwaliteitseisen. Bij signalen van onveiligheid of mishandeling in een jeugdzorginstelling kan de IGJ snel opschalen. Ouders, jongeren of medewerkers die zich zorgen maken over de kwaliteit van jeugdzorg kunnen een melding doen via het meldpunt op 088-120 50 00.
Samenwerking met andere organisaties
De IGJ werkt nauw samen met andere overheidsorganisaties. Met het RIVM werkt zij samen bij uitbraken van infectieziekten in zorginstellingen. Met de Rijksoverheid stemt zij beleid af. En met Zorginstituut Nederland werkt zij samen aan kwaliteitsstandaarden en transparantie in de zorg.
Bij financiële fraude in de zorg werkt de IGJ samen met de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) en de Fiscale inlichtingen- en opsporingsdienst (FIOD). Vragen over zorgpremies of zorgtoeslag kunt u stellen aan de Belastingdienst. Voor vragen over uw zorgverzekering kunt u terecht bij uw verzekeraar, zoals CZ of VGZ.
Wanneer belt u de IGJ op 088-120 50 00?
Het telefoonnummer 088-120 50 00 is het centrale nummer van de IGJ. U kunt hier terecht als:
- U een calamiteit wilt melden als zorgverlener of instelling
- U als burger zorgen heeft over de veiligheid van zorg in een instelling
- U informatie zoekt over een lopend inspectietraject
- U wilt weten hoe u een melding kunt doen
- U vragen heeft over de bevoegdheden of werkwijze van de inspectie
Het meldpunt is bereikbaar op werkdagen tijdens kantooruren. Voor spoedmeldingen buiten kantooruren — bijvoorbeeld bij acuut gevaar voor patiënten of cliënten — verwijst de IGJ door naar de relevante hulpdiensten of de dienstdoende autoriteiten.
De IGJ en de Wkkgz
De wettelijke basis voor het toezicht van de IGJ ligt grotendeels in de Wet kwaliteit, klachten en geschillen zorg (Wkkgz). Deze wet verplicht zorgaanbieders om goede zorg te verlenen, een klachtenregeling te hebben, calamiteiten te melden en transparant te zijn over kwaliteit. De IGJ handhaaft de naleving van de Wkkgz en kan bij overtredingen sancties opleggen.
Naast de Wkkgz handhaaft de IGJ ook de Wet BIG (beroepen in de individuele gezondheidszorg), de Jeugdwet, de Wet langdurige zorg (Wlz) en diverse andere wet- en regelgeving op het gebied van zorg en welzijn.
